Skip to content

Etap 1: badania zrealizowane w Słubicach

Nie po to żeby się dowiedzieć –

Action research i inne podejścia badawczo-edukacyjne

 [Opracowanie na podstawie raportu z badań jakościowych w gminie Słubice]*

Badania w działaniu, badania aktywizujące, action research to badania w których obok celu poznawczego zakłada się cel aktywizujący. Badacz nie tylko zbiera informacje, ale też przekazuje informacje pozwalające badanym lepiej zrozumieć sytuację, tworzy warunki do refleksji, decyzję o podjęciu konkretnego działania lub rezygnacji z niego pozostawiając jednak zawsze osobom badanym.

Metodologia tego typu badań  zakładającego, że samo badanie jest już formą działania, aktywizacji, prowadzonej wśród (i przez) badanych oraz na koncepcji rekonstruktywizmu pedagogicznego, nurtu w pedagogice zakładającego, że dzięki działaniom edukacyjnym można doprowadzić do wzrostu świadomości społecznej, co zwiększa szansę na wspólne działania na rzecz środowiska lokalnego.

Badanie aktywizujące, action research, według jednego z prekursorów nurtu, Kurta Lewina, charakteryzuje się tym, że[1]

  • jest prowadzone przez osobę/osoby, które działają w danym środowisku i mogą mieć wpływ na podejmowane decyzje, łącząc tym samym teorię z praktyką, badanie z wykorzystywaniem jego wyników,
  • dotyczy tych zagadnień, które są ważne dla badacza (czyli też osoby działającej i mającej wpływ na sytuację w społeczności) – oznacza to, że każda koncepcja badania będzie inna, nie ma zuniformizowanej formuły, która musi być zastosowana w każdej społeczności,
  • powinno mieć praktyczne przełożenie – nie powinno być  prowadzone tylko po to, żeby „się dowiedzieć”, ale żeby potem coś z tą wiedzą zrobić, wykorzystać ją na rzecz rozwoju środowiska lokalnego,
  • powinno w proces badania włączać tych, których dotyczy.

Jeśli do tego doda się jeszcze założenie, że badanie takie to forma refleksyjnej działalności podjętej przez uczestników sytuacji społecznych (wg. tzw. nurtu emancypacyjnego, reprezentowanego przez m.in.  Carra i Kemmisa[2]), to można przyjąć, że jest to forma badania, która pozwoli także wyzwolić społeczną aktywność, a uzyskana w ten sposób wiedza znajdzie zastosowanie w pracy ze społecznością lokalną.

W tworzeniu założeń badania aktywizacyjnego wzięto również pod uwagę postulat Ernesta Stringera, który określił, jakie te badania powinny być, aby spełniały swoje zadania związane z pozyskiwaniem wiedzy, ale i angażowaniem ludzi wokół ich problemów i ich rozwiązań.

Stringer stwierdził, że „badanie w działaniu” musi być[3]

  • demokratyczne – umożliwiać udział w nim wszystkim osobom,
  • sprawiedliwe/godziwe – nie naruszające wartości ludzi,
  • wyzwalające – zapewniające wolność od opresyjnych, degradujących warunków,
  • wzmacniające życie – umożliwiające wyrażenie pełnego potencjału ludzkiego.

Zaprezentowane powyżej podejście, rozwijane również przez teoretyków i praktyków europejskich i polskich, osadziło się mocno w praktyce animacji społecznej, działania nakierowanego na wybudzaniu świadomości i aktywności społecznej poprzez działania badawczo-edukacyjne.

Ten nurt myślenia znajduje również swoje punkty styczne z kierunkiem rekonstruktywizmu pedagogicznego, wg którego „edukacja jest (przyp. własny) drogą do zmiany społecznej[4]”. „Jego podstawowym celem jest opracowywanie innowacyjnych, zorientowanych społecznie strategii pedagogicznych, które przyczyniłyby się do wykształcenia (…) nowego poziomu świadomości w całym społeczeństwie, co do potrzeby i możliwości kolektywnej współpracy prorozwojowej w wymiarze lokalnym, regionalnym i szerszym”[5].

Czytaj więcej:

Ekonomia społeczna a spółdzielnia socjalna.

Spółdzielnia socjalna w lokalnym kontekście.

* Tekst jest częścią raportu z badań jakościowych przeprowadzonych w gminie Słubice w  związku z realizacją (przez Stowarzyszenie CAL, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Słupnie, Stowarzyszenie BORIS oraz ARKA-TECH sp. j. z Płocka) partnerskiego projektu „Innowacje – Przedsiębiorczość – Rozwój”, nakierowanego na działania aktywizujące i badawcze w obrębie ekonomii społecznej. Badania zostały zrealizowane w okresie maj-czerwiec 2011. Raport opracował Piotr Henzler.

 



[1] Na podstawie m.in. Smith, M. K., ‘Action research’, the encyclopedia of informal education, www.infed.org/research/b-actres.htm.

[2] Carr Wilfred  and Kemmis Stephan,  Becoming Critical. Education, knowledge and action research, The Falmer Press, 1996.

[3] Stringer Ernest, Action Research: A handbook for practitioners, Sage Publications, Inc, 1999.

[4] Więcej np. H. Zieliska-Kostyło, Rekonstruktywistyczne koncepcje zmiany społecznej poprzez edukację. Antropologiczna koncepcja pedagogiczna Theodorea Bramelda, UMK Toruń 2005.

[5] Skrzypczak Bohdan, W poszukiwaniu społeczno-edukacyjnej metody badań partnerstw lokalnych, w: (red. B. Skrzypczak, M. Grygorczyk) Pomiędzy tożsamością a skutecznością. Dobre praktyki społecznego konstruowania partnerstw lokalnych, Stowarzyszenie CAL, Warszawa 2009.